Życie z cukrzycą

Życie z cukrzycą

Dodano: 
Cukrzyca, zdj. ilustracyjne
Cukrzyca, zdj. ilustracyjne / Źródło: Fotolia / Mediteraneo
To choroba znana od tysiącleci, która dziś ma cechy epidemii. Szacuje się, że choruje na nią 415 mln osób na świecie, w tym ponad 3 mln Polaków. Międzynarodowa Federacja Cukrzycy IDF ocenia, że do 2040 r. chorych będzie ponad 640 mln osób.

Magda Kozińska

Łacińska nazwa cukrzycy to diabetes mellitus. Pierwsze słowo wywodzi się z języka greckiego i oznacza „cedzenie wody”, drugie to „słodki jak miód”, oba idealnie opisują typowe objawy tej choroby: wzmożone pragnienie i częste oddawanie moczu oraz wysokie stężenie cukru we krwi.

Za słodka ciąża

Jedz za dwóch, zachcianki ciążowe to norma, wreszcie nie musisz się martwić, że przytyłaś – z ciążą związanych jest wiele żywieniowych mitów. Tymczasem zdrowa, zbilansowana dieta w czasie ciąży to klucz nie tylko do urodzenia zdrowego dziecka, lecz także pewnego rodzaju polisa zabezpieczająca malucha przed zachorowaniem na cukrzycę typu 2. w przyszłości. Z danych Narodowego Funduszu Zdrowia wynika, że cukrzyca ciążowa dotyka jedną na 25 kobiet ciężarnych, zwykle pojawia się między 24. a 28. tygodniem ciąży i w większości przypadków naturalnie mija po porodzie. Czynnikami ryzyka zwiększającymi prawdopodobieństwo zachorowania na cukrzycę ciążową są wystąpienie choroby w poprzednich ciążach, wiek powyżej 35 lat, nadwaga lub otyłość, kłopoty z nadciśnieniem, urodzenie więcej niż dwojga dzieci, urodzenie dziecka ważącego powyżej 4 kg, zespół policystycznych jajników. Ryzyko wystąpienia cukrzycy ciążowej rośnie także u kobiet, u których ktoś w najbliższej rodzinie choruje na cukrzycę. Zwykle kobieta nie odczuwa żadnych specjalnych objawów, dlatego w diagnostyce cukrzycy w czasie ciąży kluczowe są badania.

Po raz pierwszy stężenie glukozy we krwi bada się między 5. a 8. tygodniem ciąży – ten test pozwala wykryć cukrzycę typu 1. lub 2. Kolejny test przeprowadza się między 24. a 28. tygodniem ciąży – to test obciążenia glukozą. Jeśli wynik przekracza 180 mg%, należy wykonać kolejny test obciążenia glukozą. Po stwierdzeniu cukrzycy ciążowej kobieta kierowana jest do poradni diabetologicznej. To ważne, bo cukrzyca w ciąży ma poważne konsekwencje zarówno dla dziecka, jak i dla matki. Po pierwsze może dojść do urodzenia dziecka o nadmiernej masie, co wiąże się z ryzykiem przedłużenia porodu i grozi urazami okołoporodowymi. Noworodki często rodzą się z zaburzeniami oddychania, bo cukrzyca matki sprawiła, że nie wykształciły się prawidłowo płuca. Mają kłopoty ze zwalczeniem żółtaczki poporodowej, a to może doprowadzić do uszkodzenia układu nerwowego. U ciężarnych z cukrzycą częściej niż u innych dochodzi do zgonu wewnątrzmacicznego. Ale cukrzyca w ciąży to także konsekwencje zdrowotne dla matki – po pierwsze zwiększa ryzyko zachorowania na cukrzycę typu 2, po drugie wzrasta ryzyko urazów okołoporodowych. Jak tego uniknąć? Przede wszystkim dbać o zbilansowaną dietę, o prawidłową masę ciała i dużo się ruszać. Codzienny spacer zdecydowanie zmniejsza ryzyko zachorowania na cukrzycę ciążową. A w przypadku wykrycia choroby – przestrzegać diety i zaleceń lekarza.

Dzieciństwo w rytmie choroby

Cukrzyca typu 1. to choroba autoimmunologiczna, na którą zapadają najczęściej dzieci i młodzi dorośli. Szczyt zachorowań notuje się u dzieci w wieku 12-14 lat, czyli wchodzących w okres dojrzewania, ale na cukrzycę typu 1. mogą chorować także niemowlęta. Choroba zwykle pojawia się nagle i rozwija bardzo szybko (w ciągu 4-12 tygodni), a w momencie wykrycia zwykle duża część wysp trzustkowych naturalnie produkujących insulinę w organizmie jest już zniszczona, więc jedynym sposobem na leczenie jest podawanie tego hormonu. Co powinno niepokoić? Przede wszystkim wielomocz (czyli częste oddawanie dużej ilości moczu, zwłaszcza nocą), wzmożone pragnienie, chudnięcie, a także ogólne osłabienie i nadmierna senność. Zdarza się, że pierwszym dostrzeganym objawem jest kwasica (organizm, by wytworzyć energię, spala tłuszcze zamiast glukozy, produktem ubocznym spalania są aceton i ciała ketonowe), która może doprowadzić do śpiączki cukrzycowej. Wszystko to jest spowodowane zbyt niskim poziomem insuliny – to hormon wydzielany przez komórki beta wysp trzustki, niezbędny do przyswajania glukozy dostarczanej z pożywieniem. Jeśli insuliny jest za mało, glukoza nie jest wchłaniana i jej poziom niebezpiecznie rośnie.

Leczenie cukrzycy typu 1. polega na podawaniu insuliny w ilości dostosowanej do potrzeb organizmu, przestrzeganiu zasad zdrowego żywienia oraz aktywności ruchowej. Pacjent z cukrzycą typu 1. powinien podawać insulinę zgodnie z zasadami intensywnej czynnościowej insulinoterapii. Ilość insuliny podawanej w podskórnej iniekcji przed posiłkami zależy od ilości spożywanych węglowodanów, wartości glikemii przed posiłkiem oraz zaplanowanej po posiłku aktywności fizycznej. Chorym zaleca się regularną aktywność fizyczną, by utrzymywać wagę i zwiększyć wrażliwość na insulinę. Stosowanie się do zaleceń lekarskich wymaga od dzieci i rodziców dużej dyscypliny, a choroba wyznacza rytm życia całej rodziny. Choć wśród dzieci najpopularniejsza jest cukrzyca typu 1., to coraz częściej zdarzają się także przypadki dzieci z typem 2. Związane jest to z plagą otyłości wśród młodych ludzi i niezdrowym stylem życia.

Ciężka dorosłość

64 proc. mężczyzn i 49 proc. kobiet w Polsce cierpi z powodu nadwagi lub otyłości, a to oznacza, że każda z tych osób zagrożona jest cukrzycą typu 2. Zaledwie 12 proc. osób z cukrzycą typu 2. stanowią osoby z normalną masą ciała. Choroba rozwija się powoli i początkowo trudno zauważyć jej objawy – jej wykrycie jest możliwe tylko w badaniu krwi. Z czasem, gdy coraz więcej komórek beta w trzustce jest uszkodzonych i wydzielanie insuliny jest coraz mocniej zaburzone, zaczynają się pojawiać charakterystyczne objawy takie jak wielomocz, nadmierne pragnienie czy ogólne osłabienie organizmu. Symptomem zapowiadającym cukrzycę typu 2. może być też nagła utrata wagi bez stosowania diety. Choroba wymaga wielotorowego leczenia – którego podstawą jest zaangażowanie pacjenta. To on musi wdrożyć i rygorystycznie przestrzegać zdrowych nawyków żywieniowych i dbać o aktywność fizyczną. Bez tego samo leczenie farmakologiczne nie przyniesie efektów. Tymczasem przy szybkim wykryciu i przestrzeganiu zaleceń dotyczących stylu życia i redukcji masy ciała w wielu przypadkach cukrzycę typu 2. można „wyleczyć” lub opóźnić jej postęp.

Przy cukrzycy, niezależnie od jej typu, kluczowe jest monitorowanie poziomu cukru – chory powinien być pod opieką diabetologa i regularnie badać cukier glukometrem. To ważne, bo nieleczona lub nieprawidłowo leczona choroba czyni ogromne spustoszenie w organizmie. Szacuje się, że połowa chorych na cukrzycę umiera na chorobę wieńcową, bo za wysoki cukier wpływa na rozwój zmian miażdżycowych w naczyniach krwionośnych. Każdy rok z cukrzycą o 3 proc. zwiększa ryzyko udaru, większe jest także prawdopodobieństwo zawału. Cukrzyca uszkadza także nerki – ryzyko jest 17 razy większe niż u osób, które nie mają za wysokiego cukru. Prowadzi także do zmian w siatkówce oka, które z czasem mogą doprowadzić do utraty wzroku. Wpływa także na życie seksualne – powoduje zaburzenia erekcji, grzybice pochwy, a neuropatia wywołana niszczeniem nerwów sprawia, że okolice narządów płciowych są mniej wrażliwe na bodźce, co upośledza odczuwanie przyjemności.

Przypadłość wieku podeszłego

Częstość występowania cukrzycy u osób po 65. roku życia sięga 40 proc. Prawdziwym problemem są objawy, które są na tyle nieswoiste, że choroba jest późno wykrywana. W przypadku osób po sześćdziesiątce średni czas, jaki upływa od początku choroby do jej wykrycia, to 9-12 lat. Czemu tak długo? Bo zwykle gorsze samopoczucie ogólne, problemy z pamięcią, częste wizyty w toalecie, zaburzenia snu czy kłopoty z widzeniem zrzucane są na karb wieku. Tymczasem to mogą być pierwsze symptomy cukrzycy, które lekceważone sprawiają, że choroba się rozwija. Choroba wykrywana jest zwykle przez przypadek w czasie rutynowych badań laboratoryjnych, wizyty u okulisty (podczas badania lekarz może zaobserwować rozszerzenie naczyń krwionośnych, małe wylewy czy wysięki – to zmiany charakterystyczne dla cukrzycy) czy ginekologa (zapalenia bakteryjne, grzybica pochwy mogą być objawem cukrzycy).

Leczenie zależy od wieku pacjenta. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne rekomenduje, by u pacjentów, u których przewidywana długość życia wynosi powyżej 10 lat, stosować takie samo leczenie, jak u młodszych pacjentów. U osób w podeszłym wieku trzeba brać pod uwagę działania uboczne i ryzyko związane ze stosowaniem niektórych grup leków. Najważniejsze jest wtedy dbanie o to, by nie występowały hiperglikemia ani objawy niedocukrzenia, w związku z tym szczególnej wagi nabiera dbałość o odpowiednią dietę i aktywność fizyczną. I tu zazwyczaj pojawia się problem. Bo chory ma najczęściej mocno zakorzenione przyzwyczajenia dietetyczne, które niechętnie zmienia. Problemem staje się także aktywność fizyczna – w takiej sytuacji przydatna jest pomoc rehabilitanta, który zaktywizuje pacjenta. Właściwa opieka i przestrzeganie zaleceń lekarza jest kluczowe, bo zaniedbana cukrzyca to poważne konsekwencje zdrowotne – od chorób sercowo-naczyniowych przez niewydolność nerek, utratę wzroku do amputacji kończyń. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Ankieta: Czy masz cukrzycę?
Okładka tygodnika WPROST: 47/2018
Więcej możesz przeczytać w 47/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:

Czytaj także