Co to jest déjà vu? Fascynujące tajemnice ludzkiego umysłu

Co to jest déjà vu? Fascynujące tajemnice ludzkiego umysłu

Dodano: 
Mózg, choroba neurodegeneracyjna
Mózg, choroba neurodegeneracyjna / Źródło: Fotolia / ralwel
Déjà vu nazywa uczucie, że już czegoś doświadczyłeś, nawet jeśli zdarza się to pierwszy raz. Jak déjà vu tłumaczy nauka? Co to według niej jest i jakie są przyczyny déjà vu?

Déjà vu, czyli uczucie „już to kiedyś widziałem”, fascynowało badaczy od wieków. Ten francuskojęzyczny termin przyjął się na całym świecie, a po raz pierwszy użył go w swoim wierszu „Kalejdoskop” Paul Varlaine. Temat ten bardzo zresztą fascynował twórców – o déjà vu wspominali w swoich dziełach m. in. Charles Dickens i Lew Tołstoj. To doświadczenie jest bowiem stosunkowo powszechne; według różnych badań prawie dwie trzecie ludzi doświadczyło tego uczucia w pewnym momencie życia.

Déjà vu: co to jest?

Déjà vu jest rodzajem paramnezji, czyli zaburzenia wspomnień. To, co w jego trakcie rozpoznajemy jest błędne: wydaje nam się, że czegoś już doświadczyliśmy, że kiedyś ktoś powiedział dokładnie to samo, co przed chwilą i na dodatek był tak samo ubrany, że coś się dawniej wydarzyło. Nie potrafimy jednak podać żadnych konkretnych szczegółów z tym związanych, nic nie pamiętamy.

Co ciekawe, déjà vu nie jest jedynym rodzajem zaburzenia wspomnień. Przydarzyć się nam może i jamais vu, czyli odwrotność déjà vu. W takim przypadku mamy wrażenie, że czegoś doświadczamy po raz pierwszy, gdy tak naprawdę kiedyś się już z tym spotkaliśmy. Paramnezją jest również nieświadomy plagiat, czyli to, że przypisujemy sobie autorstwo np. czyjegoś żartu, będąc pewnymi, że sami go wymyśliliśmy. Nie robimy więc tego złośliwie czy świadomie. Kolejna z paramnezji to błędna atrybucja, która ma miejsce, gdy co prawda daną sytuację rozpoznajemy właściwie, ale przypisujemy ją nie tej osobie, co trzeba. Pozostając w przykładzie z żartem – doskonale pamiętamy, że ktoś go powiedział, ale błędnie określamy, że była to np. Kasia, a nie Ola.

Czytaj też:
Jak budować swoją odporność psychiczną? Pomogą te suplementy

Déjà vu: przyczyny

Pomimo powszechności déjà vu jest to trudne do określenia zjawisko; nie można po prostu wykonać skanu mózgu w chwili jego doświadczania, ponieważ nie jesteśmy w stanie sztucznie wywołać tego stanu. Istnieje szereg teorii, które dryfują między sferami psychologii i neuronauki. Tutaj wyjaśnimy niektóre z najbardziej przekonujących teorii. Co wiemy o tym zjawisku?

1. Teoria percepcji podzielonej

Eksperci sugerują kilka różnych przyczyn déjà vu. Większość zgadza się, że prawdopodobnie wiąże się to w jakiś sposób z pamięcią. Teoria percepcji podzielonej sugeruje, że déjà vu powstaje, gdy widzisz coś w dwóch różnych chwilach. Za pierwszym razem możesz rejestrować to kątem oka lub w stanie rozproszenia. Twój mózg może zacząć tworzyć pamięć tego, co widzisz, nawet przy ograniczonej ilości informacji, które otrzymujesz z krótkiego, niepełnego spojrzenia. Możesz nawet nie zdawać sobie sprawy, co się właśnie wydarzyło. Jeśli pierwszy widok czegoś nie wymagał pełnej uwagi, możesz za drugim razem pomyśleć, że widzisz coś po raz pierwszy.

2. Drobne „awarie” w obwodach mózgowych

Inna z teorii sugeruje, że déjà vu doświadczamy, gdy w mózgu coś się „przełącza”, następuje jakby zwarcie, przypominające to, gdy czasem włożysz wtyczkę do kontaktu i pojawią się iskry. Mózg w czasie déjà vu ma doświadczać właśnie czegoś na kształt krótkiej awarii elektrycznej, podobnej do tego, co dzieje się w trakcie napadu padaczkowego. Powstaje ono na skutek pewnego rodzaju pomyłki, gdy część mózgu, która śledzi obecne wydarzenia i ta, która przywołuje wspomnienia, są aktywne. Mózg niesłusznie zaczyna postrzegać to, co dzieje się w danej chwili jako wspomnienie z przeszłości.

3. Inny rodzaj dysfunkcji mózgu

Jeszcze inne badania wskazują na kolejne dysfunkcje mózgu, mogące powodować déjà vu. Gdy mózg przyswaja nowe informacje, najpierw przechowuje je w pamięci krótko-, a potem długotrwałej. Teoria te sugeruje, że czasem informacja idzie sobie na skróty, od razu trafiając do pamięci długotrwałej. Dlatego właśnie możesz coś odbierać jako dawne wspomnienie, a nie wydarzenie, które miało miejsce przed kilkoma chwilami.

4. Déjà vu jako wspomnienie czegoś podobnego, co doświadczyłeś, ale czego nie pamiętasz

Wielu ekspertów uważa, że déjà vu ma dużo wspólnego z przywoływaniem i przetwarzaniem wspomnień. Anne Cleary, profesor psychologii na Colorado State University przeprowadziła nawet pod tym kątem specjalne badania. Według niej déjà vu może się pojawić w odpowiedzi na zdarzenie, które przypomina coś, czego doświadczyłeś, ale tego nie pamiętasz. Mogło to się wydarzyć np. w dzieciństwie lub wcześniej w dorosłości. Przykładem może być scenka: nowy pracownik wchodzi do biura, które wydaje mu się znane: kolor biurka, kalendarz na ścianie, widok z okna – wszystko „gdzieś już widział”. Nic dziwnego – ludzie często doświadczają déjà vu, oglądając sceny podobne do tych, które już widzieli, ale jednak nigdy nie doświadczyli.

Czy déjà vu powinno niepokoić?

Zazwyczaj déjà vu nie jest zjawiskiem, którym należy się martwić. Wyjątkiem są sytuacje, gdy zdarza się ono często i towarzyszą mu drżenie mięśni i utrata nad nimi kontroli, zaburzenia czucia i halucynacje (w tym smakowanie, dotykanie, wąchanie rzeczy, których tak naprawdę nie ma), powtarzające się mimowolne ruchy, jak mruganie lub chrząkanie. W takim przypadku warto udać się do lekarza.

Niekiedy déjà vu może towarzyszyć demencji, niektóre osoby zmagające się z nią tworzą nawet fałszywe wspomnienia.

Déjà vu: ciekawostki

Co jeszcze wiemy o déjà vu? Naukowcy na podstawie wielu prowadzonych przez siebie badań doszli do następujących wniosków:

  • Déjà vu wydaje się występować częściej u młodszych ludzi, z wiekiem coraz rzadziej.
  • Mężczyźni i kobiety wydają się doświadczać tego z mniej więcej taką samą częstotliwością.
  • Według niektórych badań déjà vu jest bardziej powszechne wśród osób z wyższych grup społeczno-ekonomicznych i osób z wyższym wykształceniem.
  • Osoby, które podróżują, częściej doświadczają déjà vu.
  • Déjà vu występuje częściej, gdy jesteśmy szczególnie zmęczeni, zestresowani. Na przykład istnieje wiele doniesień o żołnierzach doświadczających déjà vu, gdy zbliżają się do miejsca wojny.
  • Niektóre narkotyki mogą zwiększać prawdopodobieństwo déjà vu.

Czytaj też:
Na ratunek psyche – książki, po które warto sięgnąć

Opracowała:
Źródło: Medical News Today/ Healthline
+
 0

Czytaj także