Agonia – jak wygląda proces umierania poprzedzający śmierć?

Agonia – jak wygląda proces umierania poprzedzający śmierć?

Dodano: 
Starszy człowiek
Starszy człowiek Źródło: Pixabay / truthseeker08
Agonia (stan agonalny) poprzedza mającą niebawem nadejść śmierć. Proces umierania jest trudny – zarówno dla świadomej swego stanu osoby chorej, jak i osoby we względnie dobrym stanie ogólnym, która odchodzi z powodu zaawansowanego wieku, a także dla bliskich osoby umierającej. Zanim dojdzie do zgonu, pojawia się szereg objawów, które wskazują, że rozpoczął się proces umierania. Wyjaśniamy, jakie zmiany w funkcjonowaniu organizmu wskazują na agonię.

Agonia dotyczy przede wszystkim osób, które z powodu choroby lub wieku stopniowo tracą siły. Stan agonalny sprawia, że osoba umierająca znajduje się na granicy życia i śmierci. Choć większość osób stara się uniknąć tematu umierania, to każdy z nas wcześniej lub później będzie musiał przeżyć utratę bliskich oraz zmierzyć się z nieuchronnym nadejściem własnej śmierci. Warto wiedzieć, jakie objawy przepowiadają zbliżającą się śmierć oraz w jaki sposób zachowywać się w tym trudnym czasie, aby pomóc swoim bliskim w spokojnym odejściu z tego świata.

Na granicy życia i śmierci…

Proces umierania, czyli proces stopniowego wygasania czynności życiowych i narastania zjawisk nekrofizycznych oraz nerkochemicznych, prowadzących do nieodwracalnej śmierci biologicznej, to nadal temat tabu. Boimy się śmierci, co sprawia, że mierząc się z odchodzeniem bliskich, popełniamy wiele błędów, nieświadomie zwiększając cierpienie chorego. Choć sam proces umierania został z biologicznego punktu widzenia zbadany i dokładnie poznany, to dla każdego z nas śmierć nadal stanowi tajemnicę, którą kiedyś poznamy, żegnając się z tym światem.

Osoby umierające z przyczyn naturalnych, czyli z powodu zaawansowanego procesu starzenia się organizmu oraz osoby nieuleczalnie chore, często mają świadomość zbliżania się do kresu życia. Na temat indywidualnych doświadczeń z pogranicza życia i śmierci wiele mają do powiedzenia osoby, które zostały przywrócone do życia ze stanu śmierci klinicznej, jednak śmierć kliniczna znacząco różni się od śmierci biologicznej.

Agonia obejmuje kilka ostatnich dni i godzin życia chorego. W większości przypadków objawia się podobnie – charakterystyczne objawy agonii to nieodwracalne pogorszenie się stanu zdrowia, znaczne osłabienie fizyczne i zmiany psychiczne, a także zmniejszone spożywanie płynów i odmowa przyjmowania posiłków, która powoduje spadek masy ciała.

Zgodnie z definicją – agonia (stan agonalny) to proces umierania poprzedzający śmierć. Agonią nazywamy okres poprzedzający ustanie funkcji życiowych organizmu, polegający na stopniowym zanikaniu czynności życiowych. Agonia to proces początkowo prowadzący do śmierci klinicznej, a następnie śmierci biologicznej, który związany jest z zaburzeniami w funkcjonowaniu układu krążenia i oddychania, a także upośledzeniem funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego.

W kolejnych stadiach stanu agonalnego praca układu krążenia i układu oddychania może utrzymywać się na minimalnym poziomie (tzw. zjawisko śmierci pozornej).

Osoby znajdujące się w stanie agonii oraz śmierci klinicznej mogą zostać przywrócone do życia dzięki reanimacji. Przywrócenie czynności życiowych w przypadku zaawansowanej choroby, która spowodowała wyniszczenie organizmu, nie przedłuża życia, powodując, że chory nadal będzie znajdował się w stanie agonii. W przypadku osób w dobrym stanie ogólnym, u których śmierć kliniczna związana jest np. z wypadkiem, reanimacja daje szansę na powrót do zdrowia.

Jak przebiega proces umierania? Etapy agonii

W czasie agonii poszczególne układy i narządy ludzkiego organizmu przestają prawidłowo funkcjonować. Agonia, jako proces umierania poprzedzający nadejście śmierci, przebiega w kilku etapach. Agonia to wzajemnie powiązane ze sobą stany, czyli:

  • życie zredukowane – to stan, w którym pojawiają się zaburzenia czynności ośrodkowego układu nerwowego, a także układu krążenia i układu oddechowego;
  • życie minimalne – to stan, w którym zaburzenia czynności podstawowych układów nasilają się, prowadząc do obniżenia przejawów życia;
  • śmierć pozorna – to stan pojawiający się po stanie życia minimalnego, który stanowi jego przedłużenie;
  • śmierć kliniczna – to inaczej śmierć somatyczna lub śmierć relatywna, która objawia się ustaniem czynności życiowych;
  • śmierć osobnicza – związana jest z nieodwracalnym uszkodzeniem mózgu, które powoduje trwałe zatrzymanie czynności psychicznych, czynności regulacyjnych i czynności koordynujących organizmu.

Pomimo śmierci osobniczej w organizmie nadal zachodzą procesy życiowe na poziomie tkankowym i komórkowym. Stan ten trwa kilka minut. W momencie, gdy procesy te ustają, stwierdzany jest zgon, czyli stan nieodwracalnej śmierci biologicznej, która wiąże się z wystąpieniem charakterystycznych oznak śmierci.

W poszczególnych etapach agonii stopniowo wygasają funkcje życiowe. Z tego względu stan agonii bywa określany jako wyczerpanie organizmu, które uniemożliwia odzyskanie sił witalnych i przywrócenie warunkującej przebieg procesów życiowych homeostazy.

U osób w agonii objawy życia zanikają, jednak zdarza się, że tuż przed śmiercią, samopoczucie osób umierających znacznie się poprawia. To kolejny etap, który pojawia się u kresu życia. Poprawę samopoczucia, a czasami wręcz euforię, odczuwają osoby, które nie są pod działaniem środków sedacyjnych. W tej fazie agonii (pobudzenie terminalne) nagła poprawa samopoczucia, której może towarzyszyć np. powrót apetytu, sprawia, że zarówno osoba chora, jak i osoby bliskie umierającego, odzyskują nadzieję, jednak stan ten nie trwa długo i pojawiają się po nim typowe objawy zbliżającej się śmierci.

Gdy życie zanika... Objawy zbliżającego się zgonu

Symptomy zbliżającej się śmierci to m.in.:

  • nagłe pogorszenie się stanu zdrowia,
  • postępujące osłabienie fizyczne,
  • zaburzenia połykania,
  • zaburzenia oddychania,
  • spadek ciśnienia krwi,
  • majaczenie,
  • narastająca senność,
  • rzężenie przedśmiertne,
  • zaburzenia świadomości,
  • halucynacje wzrokowe,
  • zmiany na skórze,
  • wyostrzenie się rysów twarzy,
  • zapadnięcie gałek ocznych,
  • utrata kontroli nad zwieraczami,
  • nadwrażliwość na bodźce słuchowe, wzrokowe i dotykowe.

Zarówno fizyczne objawy śmierci, jak i psychiczne objawy śmierci nie zawsze pojawiają się u każdego chorego, co ma związek m.in. z oddziaływaniem na organizm leków, a także indywidualnym przebiegiem procesu umierania. U niektórych osób agonia dotyczy jedynie ostatnich godzin życia, ale zdarza się też, że powolny proces umierania trwa kilka dni i można w nim wyróżnić wszystkie etapy oraz objawy agonii.

Osoby nieuleczalnie chore, u których nie ma możliwości dalszego leczenia, a także osoby umierające z przyczyn naturalnych i ich bliscy powinni zostać objęci opieką wykwalifikowanego personelu medycznego oraz psychologa. Godne umieranie to bardzo ważny element opieki paliatywnej, zarówno w warunkach szpitalnych, jak i w warunkach domowych, w których wiele osób decyduje się spędzić ostatnie dni i godziny życia.

Ze względu na liczne dolegliwości fizyczne i zmiany psychiczne, które związane są ze stanem agonalnym, niezbędne jest wdrożenie odpowiedniego leczenia, które ma na celu m.in. redukcję odczuwanego bólu. Warto pamiętać, że agonia i związane z nią dolegliwości różnią się w zależności od stanu danej jednostki, dlatego opieka paliatywna powinna spełniać indywidualne potrzeby osoby umierającej.

Bliscy umierającego, którzy pielęgnują go w ostatnich dniach i godzinach życia lub odwiedzają osobę w agonii w hospicjum, powinny zachować spokój. Niewskazane jest okłamywanie osoby umierającej i przekonywanie, że powróci do zdrowia. Nie należy również okazywać swojej rozpaczy, bo utrudnia to proces umierania, przysparzając osobom, które zachowują świadomość, dodatkowego cierpienia. Warto wiedzieć, że w stanie agonii zmysły stopniowo przestają prawidłowo funkcjonować, jednak najdłużej osoba umierająca czuje dotyk i słyszy, co do niej mówimy.

Czytaj też:
Co dzieje się z mózgiem po zatrzymaniu krążenia? Zaskakujące wnioski
Czytaj też:
Ten zmysł tracimy jako pierwszy. Zobacz, co dzieje się z człowiekiem, który zbliża się do śmierci

Źródła:

  • Górecki M., Hospicjum w służbie umierającym, Wydawnictwo Akademickie „Żak”, Warszawa, 2000
  • Krajnik M., Rogiewicz M., Opieka paliatywna, Wydawnictwo Akademii Medycznej, Bydgoszcz, 1998
  • Davidson, Choroby wewnętrzne, Tom 1, Wydawnictwo Edra Urban & Partner, Wrocław, 2021
  • Stańczak J., Opieka paliatywna, istota i zadania, Lekarz Rodzinny, 2000, 11, s. 56–61