Co to jest zegar biologiczny i dlaczego tak mocno na nas wpływa?

Co to jest zegar biologiczny i dlaczego tak mocno na nas wpływa?

Dodano: 
Zegar biologiczny
Zegar biologicznyŹródło:Shutterstock
Zegar biologiczny to zespół procesów, które zachodzą w organizmie i umożliwiają pomiar czasu. Jak zegar oddziałuje na nasze zdrowie i czy można o niego dbać?

Zegar biologiczny powstał w przebiegu ewolucji, by organizmy mogły dostosować się do zmiennych warunków środowiska, w tym do rytmu dobowego. Odgrywa on ważną rolę nie tylko w regeneracji organizmu, ale i w przewidywaniu zmian i dostosowywaniu się do nich tak, by organizm mógł przetrwać. Reguluje również pracę wszystkich narządów, w tym serca.

Co to jest zegar biologiczny?

Zegar biologiczny to zespół procesów, które zachodzą w narządach w organizmie i umożliwiają mu pomiar czasu. Dzięki temu organizm wie, kiedy nastaje noc i trzeba położyć się spać, by odpocząć; i wie, kiedy wstaje dzień. Czuwanie i sen to dwie bardzo ważne składowe zegara biologicznego, ale jego rola jest znacznie szersza.

Zegar biologiczny pozwala organizmowi przystosować się do zmiennych warunków, a zatem dostosować temperaturę ciała czy ciśnienie krwi; skupić na wykonywanej czynności, aktywnie działać czy wypoczywać. Dzięki zegarowi biologicznemu odczuwamy głód, mamy dobry lub zły nastrój, czujemy się spokojni lub zestresowani. Każda zmiana w rytmie dobowym może doprowadzić do pogorszenia naszego samopoczucia.

Gdzie znajduje się zegar biologiczny?

Zegar biologiczny dzieli sie na:

  • nadrzędny zegar biologiczny zlokalizowany w jądrze nadskrzyżowaniowym w podwzgórzu, współpracujący z siatkówką oka
  • podrzędny zegar biologiczny zlokalizowany we wszystkich narządach, tkankach, mięśniach, odbierający informację m.in. przez układ nerwowy

Wpływ zegara biologicznego na zdrowie

O zegarze biologicznym najczęściej mówi się w kontekście zmiany czasu. Wystarczy przesunąć wskazówki zegara o godzinę do przodu czy do tyłu, żeby doprowadzić do zaburzenia naturalnych procesów. Zmianą rytmu dobowego będzie także jet lag, kiedy czujemy się senni, zmęczeni, mamy problemy z koncentracją czy bóle głowy.

Zegar biologiczny współpracuje z układem hormonalnym, uwalniając niektóre hormony w określonych porach, np. melatoninę, hormon snu czy leptynę, hormon głodu. Kiedy słońce zachodzi, gruczoł w mózgu (nazywany szyszynką) zaczyna wydzielać melatoninę, dlatego stajemy się senni. Wschód słońca wywołuje zahamowanie wydzielania tego hormonu i stopniowo budzi nasz organizm do działania.

Poziom leptyny z kolei zmienia się wraz z porą dnia, tak, byśmy więcej pożywienia spożywali w ciągu dnia, a wieczorem przygotowywali organizm do snu. Jeśli nasz zegar biologiczny ulegnie zaburzeniom, może zmienić się wydzielanie hormonu głodu (zaczniemy jeść w nocy), co zwiększa ryzyko otyłości i chorób metabolicznych.

Jak dbać o zegar biologiczny?

Aby poprawić swoje samopoczucie i zadbać o zegar biologiczny, należy przede wszystkim starać się prowadzić zrównoważony tryb życia. Warto ustalić sobie harmonogram dnia i starać się go przestrzegać. Kładzenie się do łóżka o tej samej godzinie i wstawanie o jednej porze zarówno w tygodniu, jak i w weekendy, może zapobiec bólom głowy, rozkojarzeniu czy problemom z koncentracją, które występują, gdy nagle śpimy bardzo krótko albo bardzo długo.

Warto też maksymalnie wykorzystywać światło dzienne, uprawiać sport, spacerować, załatwiać sprawy na mieście w ciągu dnia. Wieczorem powinniśmy stopniowo się wyciszać, ograniczać ekspozycję na światło niebieskie, by nie zaburzać naturalnego rytmu i wydzielania melatoniny.

Czytaj też:
Zmiana czasu szkodzi zdrowiu? 10 skutków przestawiania zegarków o godzinę
Czytaj też:
Masz niską odporność? Winny może być zegar biologiczny