Badania donoszą, że jednym z kluczowych regulatorów tego procesu jest mikrobiota jelitowa – dynamiczny zbiór mikroorganizmów, który wraz z wiekiem ulega istotnym zmianom. Zaburzenia składu mikrobioty (określane umownie jako dysbioza) są dziś uznawane za jeden z mechanizmów leżących u podstaw tzw. stanu zapalnego towarzyszącego starzeniu (tzw. inflammaging), insulinooporności, wzrostu masy tkanki tłuszczowej oraz pogorszenia kondycji skóry i innych tkanek.
Spoiwem mikrobioty jelitowej i procesu starzenia jest integralność bariery jelitowej. Wraz z wiekiem dochodzi do zwiększenia przepuszczalności nabłonka jelitowego i zmniejszenia produkcji śluzu. Skutkiem jest przenikanie do krwiobiegu bakteryjnych endotoksyn, takich jak lipopolisacharyd (LPS), które nasilają przewlekły, niskiego stopnia stan zapalny (tzw. endotoksemia). Ten mechanizm sprzyja rozwojowi zaburzeń metabolicznych, w tym otyłości trzewnej, insulinooporności i dyslipidemii, a jednocześnie przyspiesza starzenie się skóry, pogarszając jej elastyczność, nawilżenie i zdolności regeneracyjne.
Dla poprawy integralności bariery jelitowej szczególną rolę odgrywa Akkermansia muciniphila – bakteria jelitowa, której obecność w jelicie wiązana jest z długowiecznością i lepszym zdrowiem metabolicznym. Badania populacyjne pokazują, że osoby długowieczne charakteryzują się wyższą obfitością Akkermansii, a jej obecność koreluje z lepszą funkcją bariery jelitowej i niższym poziomem endotoksemii metabolicznej, a przez to mniejszym nasileniem przewlekłego stanu zapalnego. Jak donoszą badania interwencyjne, suplementacja pasteryzowaną Akkermansią muciniphila MucT wspiera metabolizm lipidów i glukozy, sprzyja redukcji masy tkanki tłuszczowej oraz poprawia wrażliwość insulinową – kluczowe elementy profilaktyki „metabolicznego starzenia się”.
Dysfunkcje metaboliczne związane z wiekiem nie dotyczą wyłącznie masy ciała. To załamanie obejmuje także skórę – narząd wyjątkowo wrażliwy na stres oksydacyjny, przewlekły stan zapalny i zaburzenia mikrokrążenia. Oś jelito-skóra staje się obecnie istotnym elementem koncepcji zdrowego starzenia, łącząc kontrolę masy ciała, zdrowie metaboliczne i kondycję skóry w jedną, spójną całość. W tym ujęciu wsparcie mikrobioty jelitowej nie jest już wyłącznie strategią „Slim”, ani wyłącznie strategią „Beauty”, lecz fundamentem holistycznego podejścia do długowieczności.
Nowoczesne strategie żywieniowe i suplementacyjne coraz częściej koncentrują się więc na składnikach, które jednocześnie wspierają integralność bariery jelitowej, ograniczają endotoksemię metaboliczną, modulują przewlekły stan zapalny, poprawiają metabolizm lipidów i glukozy, a jednocześnie chronią skórę przed stresem oksydacyjnym i przyspieszonym starzeniem. Kluczową rolę odgrywa tu wspomniana Akkermansia muciniphila, która coraz częściej określana jest mianem „bakterii długowieczności”, łącząc w jednym mechanizmie działania zdrowie jelit, metabolizm i jakość starzenia się całego organizmu.
Wsparcie skóry w procesie starzenia – więcej niż ładna buzia
Skóra jest jednym z pierwszych narządów, w których widoczne stają się skutki załamania metabolicznego i przewlekłego stanu zapalnego związanego z wiekiem. Stres oksydacyjny, zaburzenia mikrokrążenia, obniżenie syntezy kolagenu oraz osłabienie funkcji bariery naskórkowej prowadzą do utraty jędrności, elastyczności i nawilżenia skóry. Procesy te są ściśle powiązane z kondycją mikrobioty jelitowej i integralnością bariery jelitowej, co potwierdza istnienie osi jelito-skóra.
W tym kontekście szczególne znaczenie mają antyoksydanty i składniki wspierające strukturę skóry od wewnątrz. Astaksantyna, uznawana za jeden z najsilniejszych naturalnych przeciwutleniaczy, ma zdolność do neutralizowania wolnych rodników – czyli ograniczania stresu oksydacyjnego oraz poprawy parametrów skóry, takich jak nawilżenie, elastyczność i integralność bariery naskórkowej.
Uzupełnieniem tej strategii jest witamina C pochodząca z owoców dzikiej róży, która wspiera syntezę kolagenu, bierze udział w procesach regeneracyjnych skóry oraz wzmacnia jej zdolność do neutralizowania skutków stresu oksydacyjnego. Dzika róża dostarcza również polifenoli, które modulują odpowiedź zapalną i wspierają funkcję bariery skórnej. Innym istotnym składnikiem jest Pycnogenol® – standaryzowany ekstrakt z kory sosny nadmorskiej, bogaty w proantocyjanidyny.
Związki te poprawiają mikrokrążenie skórne, wspierają elastyczność naczyń krwionośnych oraz ograniczają degradację kolagenu i elastyny. Nie można pominąć również roli cynku, który jest niezbędny dla prawidłowej proliferacji keratynocytów, procesów regeneracyjnych skóry oraz utrzymania jej funkcji barierowej. Cynk wspiera także kontrolę odpowiedzi zapalnej i uczestniczy w mechanizmach obronnych skóry, co czyni go ważnym elementem strategii wspierających zdrowe starzenie.
Wszystkie te składniki wpisują się w koncepcję „Beauty” jako procesu biologicznego, a nie wyłącznie estetycznego – procesu, który zaczyna się w jelitach, a swoje efekty manifestuje na poziomie skóry.
Metabolizm, masa ciała i starzenie – dlaczego zdrowy metabolizm wspiera długowieczność
Zaburzenia metaboliczne narastające wraz z wiekiem – takie jak insulinooporność, spowolnienie tempa metabolizmu czy przyrost masy tkanki tłuszczowej trzewnej – przyspieszają starzenie organizmu. Tkanka tłuszczowa trzewna pełni aktywną funkcję hormonalną, nasilając przewlekły stan zapalny i pogarszając funkcję bariery jelitowej, co zamyka błędne koło metabolicznego starzenia.
W tym kontekście składniki wspierające metabolizm energetyczny i gospodarkę węglowodanowo-lipidową odgrywają kluczową rolę nie tylko w kontroli masy ciała, lecz także w prewencji zaburzeń związanych z wiekiem. Kofeina jest jednym z najlepiej przebadanych związków wpływających na metabolizm – zwiększa lipolizę, nasila utlenianie kwasów tłuszczowych oraz wspiera wydatek energetyczny. Jej działanie może przyczyniać się do ograniczenia gromadzenia tkanki tłuszczowej trzewnej, co ma znaczenie zarówno metaboliczne, jak i przeciwzapalne.
Cynamon stanowi cenne wsparcie dla regulacji gospodarki glukozowej. Wykazuje zdolność poprawy wrażliwości insulinowej, stabilizacji stężenia glukozy we krwi oraz korzystnego wpływu na profil lipidowy. Uzupełnieniem tej strategii jest chrom, mikroelement regulujący działanie insuliny. Jego odpowiednia podaż sprzyja lepszej kontroli glikemii oraz ograniczeniu napadów apetytu, co może wspierać długofalową kontrolę masy ciała. Składniki te w strategii „Slim” nie oznaczają wyłącznie dążenia do redukcji masy ciała, lecz wspierają utrzymanie równowagi metabolicznej – fundamentu zdrowego starzenia i długowieczności.
Prof. dr hab. Karolina Skonieczna-Żydecka kieruje Zakładem Badań Biochemicznych Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie. Jest badaczką specjalizującą się w neurobiochemii, mikrobiologii oraz medycynie translacyjnej. Jej prace naukowe skupiają się na osi jelitowo-mózgowej, mikrobiomie człowieka, metabolizmie oraz roli probiotyków i postbiotyków w utrzymaniu zdrowia psychicznego i fizycznego.
Autorka i współautorka licznych publikacji w czasopismach z listy JCR, pełni funkcję kierownika projektów badawczych krajowych i międzynarodowych, w tym finansowanych ze środków programu Horizon Europe (projekt IMMEDIATE). Aktywnie współpracuje z ośrodkami naukowymi w Polsce i za granicą, a także angażuje się w działalność dydaktyczną i popularyzację nauki w obszarze biomedycyny.