Czym są wirusy u człowieka, jakie są ich rodzaje i jak je leczyć? To warto wiedzieć o wirusach

Czym są wirusy u człowieka, jakie są ich rodzaje i jak je leczyć? To warto wiedzieć o wirusach

Dodano: 
Wirusy
Wirusy / Źródło: Unsplash / Fusion Medical Animation
Wirusy dzielą się na różne rodzaje. To cząstki inne niż bakterie, ich leczenie przebiega m. in. za pomocą szczepień. Oto najważniejsze informacje o wirusach.

Wirusy, a konkretnie jeden z nich – koronawirus SARS-CoV-2 – stał się zdrowotnym (i nie tylko) tematem numer jeden w roku 2020. COVID-19 to tylko jedna z wielu chorób, które mogą dotknąć człowieka właśnie na skutek zakażenia wirusem.

Czym są wirusy?

Wirus to słowo pochodzące od łac. virus, co oznacza jad, truciznę. Choć ludziom udało się wyizolować pierwsze wirusy dopiero u schyłku XIX wieku, najprawdopodobniej towarzyszą one człowiekowi od samego początku jego istnienia. Wirus bowiem, aby żyć i się namnażać, potrzebuje komórki gospodarza. Jest wewnątrzkomórkowym pasożytem bezwzględnym (obligatoryjnym), bez własnej struktury komórkowej, nie zachodzi w nim metabolizm.

Wirusów nie zalicza się więc do organizmów żywych, bo nie mają struktury komórkowej, z drugiej strony – mają zdolność tworzenia struktur krystalicznych, a to jest właściwe materii nieożywionej. Wirusy opisuje się więc jako niewielkie zakaźne cząstki, najprostsze z nich zbudowane są z fragmentu kwasu nukleinowego (DNA lub RNA) i kapsydu, czyli białkowej otoczki (płaszcza). Wirus atakuje komórki w ciele np. człowieka i namnaża się za ich pośrednictwem, w wyniku czego zainfekowane komórki często ulegają uszkodzeniu lub zniszczeniu.

Wirusy a bakterie: jaka jest między nimi różnica?

Wirusy są w większości znacznie mniejsze od bakterii i, jak wspomniano, nie mogą przetrwać bez żywiciela, w przypadku bakterii jest inaczej. Wirusy namnażają się poprzez przyczepienie do komórek, następnie – w większości przypadków – je przeprogramowują, aby wytwarzały kolejne wirusy, aż w końcu umrą. W innych przypadkach wirusy zamieniają zdrowe komórki w komórki złośliwe lub rakowe.

Bakterie to z kolei bardziej złożone, jednokomórkowe mikroorganizmy, pozbawione jądra komórkowego czy mitochondrium. W przeciwieństwie do wirusów, mogą rozmnażać się samodzielnie i są zdolne do przetrwania w ciężkich warunkach: ekstremalnych temperaturach, a nawet odpadach radioaktywnych. Na podstawie skamieniałych zapisów można wywnioskować, że bakterie istnieją co najmniej od 3,5 miliarda lat.

Większość bakterii jest nieszkodliwa, a niektóre z nich wykazują nawet korzystne działanie na człowieka: pomagają trawić pokarm, niszczyć inne bakterie, które wywołują choroby, dostarczają niezbędnych składników odżywczych, a nawet pomagają zwalczać komórki rakowe. Niewiele z nich – około 1 procenta – powoduje jednak u człowieka choroby.

Czytaj też:
Jak skończy się pandemia? Historia pokazuje, na co możemy się szykować

Rodzaje wirusów

Wirusy można podzielić według różnych klasyfikacji, m. in. tej opartej na typie kwasu nukleinowego, morfologii wirusa, sposobu jego namnażania się czy tego, jaką drogą można się nim zarazić, a także rodzaju choroby, którą wywołuje. Właśnie na tej ostatniej klasyfikacji skupimy się w tym artykule.

Wirusy układu oddechowego

Atakują górne lub dolne drogi oddechowe. Do chorób wywoływanych przez tego rodzaju wirusy należą m. in.:

  • grypa
  • przeziębienie
  • SARS (ciężki ostry zespół oddechowy)
  • COVID-19
  • zakażenie adenowirusem
  • zakażenie wirusem paragrypy

Wirusy układu oddechowego przenoszą się przede wszystkim przez kropelki, które wydostają się z organizmu osoby zakażonej np. w czasie kichania lub kaszlenia. Do ich rozprzestrzeniania dochodzi również poprzez dotykanie zakażonych obiektów, powierzchni, takich jak klamki, blaty, przedmioty osobiste. Po dotknięciu najpierw z tej powierzchni, a później ust, oczu lub nosa można zakazić się wirusem.

Wirusy wywołujące zakażenia przewodu pokarmowego

Wirusy przewodu pokarmowego to przede wszystkim norowirusy, prowadzące do zapalenia żołądka i jelit, nazywanego po prostu grypą żołądkową. Jej typowe objawy to: biegunka, wymioty, skurcze żołądka.

Wirusy przewodu pokarmowego (inne niż norowirusy) powodują takie choroby jak:

  • zakażenie rotawirusem
  • niektóre infekcje adenowirusowe
  • zakażenia astrowirusami

Wirusy żołądkowo-jelitowe są wydalane z kałem podczas wypróżnień, także jedzenie i woda, zanieczyszczone kałem, mogą je przenosić. Wirusem przewodu pokarmowego można się również zarazić poprzez udostępnianie przyborów kuchennych lub przedmiotów osobistych komuś, kto ma wirusa.

Wirusy objawiające się wysypką

Wysypce spowodowanej przez wirusa często towarzyszą również inne objawy. Wiele z nich, jak np. wirus odry, jest bardzo zaraźliwych. Przykłady wysypkowych chorób wirusowych obejmują:

  • odrę
  • różyczkę
  • ospę
  • ospę wietrzną/półpaśca

Wiele z tych chorób, podobnie jak w przypadku wirusów układu oddechowego, przenosi się drogą kropelkową, jednak np. ospa i ospa wietrzna mogą być przenoszone przez kontakt z wydzieliną z uszkodzonych zmian skórnych. Z kolei półpasiec występuje wyłącznie u osób, które kiedyś przeszły zakażenie ospą wietrzną (oczywiście nie u wszystkich), stanowi reaktywację wirusa ospy wietrznej-półpaśca, drzemiącego w komórkach.

Wirusowy powodujące zapalenie wątroby

Wirusowe choroby wątroby powodują zapalenie tego narządu, najbardziej znanymi rodzajami tego rodzaju chorób są: wirusowe zapalenie wątroby typu A, B i C. Wirusowe zapalenia typu A i B przenoszą się z człowieka na człowieka poprzez płyny ustrojowe, a także dotykanie przedmiotów, które wcześniej miały kontakt z krwią osoby zakażonej, np. igieł lub żyletki. Ponadto, WZW typu B może się przenosić poprzez kontakt seksualny.

WZW typu A (a także typu E) można się zakazić poprzez spożywanie żywności lub wody skażonej odchodami osoby dotkniętej którąś z tych chorób. Z kolei WZW typu D rozwija się wyłącznie u (części) osób, które przeszły już WZW typu B. Warto też zauważyć, że choroby wywoływane przez inne wirusy, np. żółta febra czy cytomegalia, również wpływają na zdrowie wątroby.

Wirusy wywołujące choroby skóry

Wirusowe choroby skóry powodują powstanie zmian na tym największym ludzkim narządzie, np. w postaci grudek. W wielu przypadkach zmiany te utrzymują się bardzo długo lub mają tendencję do nawracania. Przykłady skórnych chorób wirusowych obejmują:

  • opryszczkę jamy ustnej
  • opryszczkę narządów płciowych
  • brodawki (również te występujące na narządach płciowych)
  • mięczaka zakaźnego

Tego rodzaju wirusy rozprzestrzeniają się, gdy dana osoba wejdzie w bliski kontakt fizyczny z zakażonym lub dotknie zakażonego przedmiotu, np. ręcznika czy kranu.

Wirusy wywołujące choroby krwotoczne

Krwotoczne choroby wirusowe powodują poważne uszkodzenia układu krążenia. Do tego rodzaju chorób należą:

  • Ebola
  • gorączka Lassa
  • gorączka Denga
  • gorączka krwotoczna Marburga
  • gorączka krwotoczna krymsko-kongijska
  • żółta febra

Żółta febra i gorączka Denga są przenoszone poprzez ugryzienia owadów. Inne wirusy, jak Ebola, są przenoszone z człowieka na człowieka poprzez kontakt z krwią lub innymi płynami ustrojowymi zakażonej osoby. Z kolei gorączką Lassa można się zakazić przez wdychanie bądź spożywanie wysuszonego kału lub moczu gryzonia zainfekowanego wirusem.

Wirusy powodujące choroby neurologiczne

Tego rodzaju wirusy atakują mózg i otaczające go tkanki. Przykładami wirusowych chorób neurologicznych są:

  • wirusowe zapalenie opon mózgowych
  • wirusowe zapalenie mózgu
  • wścieklizna
  • ostre nagminne porażenie dziecięce (polio)

Wiele wirusów neurologicznych przenosi się przez ukąszenia zakażonego owada (jak komar czy kleszcz) bądź ugryzienia innych zwierząt (np. psa w przypadku wścieklizny). Z kolei enterowirusy, jak np. polio, są dość zaraźliwe i rozprzestrzeniają się poprzez kontakt z chorą osobą bądź poprzez kontakt z pełnymi wirusów przedmiotami.

Czytaj też:
Mikrobiolog: Wirusy to fragment „instrukcji obsługi człowieka”

Objawy infekcji wirusowych

Bardzo trudno jest jednoznacznie wskazać objawy zakażenia wirusem, ponieważ atakują one różne układy, narządy. Co więcej, wirusy układu oddechowego i pokarmowego często dają symptomy niemal identyczne z tymi, które pojawiają się na skutek infekcji bakteryjnej.

Jeśli jednak mowa o wirusach układu oddechowego, na skutek ich działania mogą pojawić się:

  • podwyższona temperatura ciała
  • ogólne uczucie osłabienia i rozbicie
  • suchy kaszel
  • wodnisty katar
  • bóle mięśni i stawów
  • brak apetytu
  • uczucie bólu oczu

Wirusy układu pokarmowego objawiają się natomiast biegunką, wymiotami, skurczami żołądka. Wirusowe zapalenia wątroby skutkuje zmęczeniem, gorączką, bólami brzucha, nudnościami, utratą łaknienia, zażółceniem skóry i białek oczu, a także ciemnym zabarwieniem moczu. Z kolei wirusy powodujące choroby neurologiczne niosą ze sobą takie objawy jak poczucie dezorientacji, senności, problemy z koncentracją, występują również drgawki i gorączka. Choroby krwotoczne skutkują krwawieniem podskórnym, w narządach wewnętrznych, ale również z ust i uszu oraz wysoką gorączką, osłabieniem organizmu i bólem.

Diagnozowanie i leczenie wirusów

W wielu przypadkach trudno odróżnić, czy infekcja ma podłoże bakteryjne, czy wirusowe, ponieważ ich objawy mogą się pokrywać. Aby tę zagadkę rozwiązać, lekarz może zlecić badanie krwi, moczu, czasem także biopsję chorej tkanki. Co ważne, choć odkrycie antybiotyków jako sposób walki z infekcjami bakteryjnymi uważa się za jedno z największych osiągnięć medycyny, nie sprawdzają się one w leczeniu infekcji wirusowych i nie powinno się ich w tym celu stosować. Co więcej, i bakterie – elastyczne stworzenia – stają się coraz bardziej odporne na działanie tego rodzaju leków.

Lekarstwem, które sprawdza się w przypadku walki z wirusami są szczepionki, opracowywane od początku XX wieku. Dzięki nim w ogromnym stopniu udało się ograniczyć liczbę nowych przypadków infekcji takimi wirusami, jak polio, ospa wietrzna i odra. Szczepionki zapobiegają również takim chorobom jak grypa, WZW typu A i B, wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) i wiele innych.

O ile stosowanie szczepionek pozwala rozprzestrzenianiu się wirusów przeciwdziałać, o tyle już samo leczenie jest trudniejsze. Przede wszystkim dlatego, że wirusy są małe i namnażają się wewnątrz komórek. Na takie choroby jak HIV/AIDS, opryszczka pospolita i grypa udało się opracować leki przeciwwirusowe. Lżejsze infekcje wirusowe można również spróbować samodzielnie pokonać w domu, dzięki wypoczynkowi w łóżku, stosowaniu diety lekkostrawnej, spożywaniu dużej ilości ciepłych napojów z dodatkiem cytryny, imbiru, miodu czy malin, a także poprzez wykonywanie inhalacji i przyjmowaniu suplementów z witaminami: A, C, D, tymiankiem, podbiałem, rutyną, miodem.

Czytaj też:
Nie ufasz szczepieniom? Powstrzymały zabójczego wirusa w latach 50. XX w.

 0

Czytaj także